برگزاری مراسم گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد شهریار، هم‌زمان با رونمایی از کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» اثر میر بهرام رستمی (خانلار)، در روستای یکان‌کهریز
تحلیل و ارزیابی مراسم گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و رونمایی از کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» در یکان‌کهریز
نویسنده : رحیم اصیل میابی دبیر مراسم
مقدمه: فرهنگ، حافظه زنده یک جامعه است
برگزاری مراسم گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت استاد شهریار، هم‌زمان با رونمایی از کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» اثر میر بهرام رستمی (خانلار)، در روستای یکان‌کهریز از توابع بخش یامچی شهرستان مرند، صرفاً یک برنامه مناسبتی یا آیینی برای معرفی یک اثر ادبی نبود؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی هویت فرهنگی، پاسداشت زبان و ادبیات بومی، تقویت پیوند نسل‌ها و توجه دوباره به ظرفیت‌های فرهنگی روستاها به شمار می‌رفت.
هر جامعه‌ای برای شناخت خویش، به حافظه تاریخی و فرهنگی خود نیاز دارد. این حافظه تنها در اسناد رسمی و کتاب‌های تاریخی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در زبان مردم، شعرهای محلی، روایت‌های شفاهی، نام‌ها، آیین‌ها، خاطرات خانوادگی و آثار ادبی پدیدآمده در بستر زندگی اجتماعی نیز حضور دارد. اگر این سرمایه‌ها ثبت و مستند نشوند، بخشی از آن‌ها ممکن است با گذشت زمان و تغییر نسل‌ها به فراموشی سپرده شوند.
از این منظر، رونمایی از کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» را باید فرصتی برای توجه به میراث ادبی و زبانی منطقه و اهمیت ثبت تجربه‌ها و احساسات فرهنگی مردم دانست.
۱. چرایی برگزاری مراسم؛ فراتر از یک مناسبت تقویمی
روز شعر و ادب فارسی، بهانه‌ای ارزشمند برای توجه به جایگاه شعر در فرهنگ ایرانی و بزرگداشت استاد شهریار است؛ شاعری که آثارش در پیوند میان زبان فارسی، زبان ترکی آذربایجانی، عواطف انسانی و هویت فرهنگی منطقه جایگاهی ویژه یافته است.
با این حال، اهمیت چنین روزی زمانی بیشتر نمایان می‌شود که از سطح بزرگداشت نمادین فراتر رود و به فرصتی برای معرفی شاعران، نویسندگان، پژوهشگران و صاحبان آثار فرهنگی در شهرها و روستاها تبدیل شود.
برگزاری این مراسم در یکان‌کهریز، بر همین ضرورت تأکید داشت: فرهنگ و ادب نباید تنها در مراکز بزرگ شهری مورد توجه قرار گیرد. روستاها نیز دارای حافظه تاریخی، زبان و ادبیات بومی، چهره‌های اثرگذار و ظرفیت‌های ارزشمندی هستند که شایسته معرفی و ثبت‌اند.
این مراسم کوششی بود برای آنکه یک رویداد فرهنگی، در کنار بزرگداشت استاد شهریار، به معرفی یکی از آثار ادبی برخاسته از بستر فرهنگی منطقه نیز اختصاص یابد.
۲. کتاب «کندیمیز منظومه‌سی»؛ فرصتی برای ثبت هویت بومی
کتاب، افزون بر آنکه حاصل اندیشه و تلاش پدیدآورنده است، می‌تواند حامل بخشی از حافظه فرهنگی جامعه نیز باشد. هنگامی که اثری ادبی با زبان، محیط زندگی، خاطرات و تجربه‌های یک منطقه ارتباط دارد، مطالعه و معرفی آن می‌تواند به شناخت بهتر ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی آن منطقه کمک کند.
کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» اثر میر بهرام رستمی (خانلار)، در چارچوب این نگاه، فرصتی برای توجه به ادبیات و فرهنگ بومی یکان‌کهریز و منطقه یکانات فراهم کرد.
البته ارزیابی دقیق ارزش ادبی و پژوهشی هر کتاب، نیازمند مطالعه متن کامل اثر، بررسی ساختار، زبان، مضمون، شیوه بیان و میزان مستندبودن مطالب آن است. ازاین‌رو، اهمیت این مراسم در وهله نخست، فراهم‌کردن بستری برای معرفی اثر، گفت‌وگو درباره آن و جلب توجه مخاطبان به ظرفیت‌های ادبی منطقه بود؛ بستری که می‌تواند با نقد تخصصی و پژوهش‌های بعدی تکمیل شود.
از دیدگاه فرهنگی، معرفی کتاب‌های مرتبط با هویت محلی می‌تواند انگیزه‌ای برای ثبت واژه‌ها، اصطلاحات، روایت‌ها، خاطرات و سنت‌هایی باشد که در زندگی روزمره مردم ریشه دارند و انتقال آن‌ها به نسل آینده اهمیت دارد.
۳. نقش مردم و نهادهای محلی در شکل‌گیری یک رویداد فرهنگی
یکی از جنبه‌های قابل توجه این مراسم، مشارکت مجموعه‌ای از افراد و نهادهای محلی در فراهم‌سازی زمینه برگزاری آن بود.
همراهی کتابخانه سیدالشهداء، دهیاری، شورای اسلامی روستای یکان‌کهریز، روحانی محترم روستا، عوامل اجرایی و اهالی فرهنگ‌دوست، نشان داد که برنامه‌های فرهنگی زمانی امکان تحقق بهتر پیدا می‌کنند که مسئولیت آن‌ها تنها بر دوش یک فرد یا نهاد نباشد و به همکاری جمعی تبدیل شود.
کتابخانه در چنین رویدادهایی می‌تواند فراتر از یک محل نگهداری کتاب عمل کند و به کانونی برای گفت‌وگو، معرفی آثار، نشست‌های ادبی و تشویق به کتاب‌خوانی تبدیل شود. دهیاری و شورای اسلامی نیز می‌توانند با حمایت از برنامه‌های فرهنگی، در کنار مسئولیت‌های عمرانی و خدماتی، به تقویت سرمایه اجتماعی و هویت محلی کمک کنند.
از سوی دیگر، مشارکت مردم و حضور مهمانان نشان می‌دهد که فعالیت فرهنگی، هنگامی که با نیازها و علایق جامعه پیوند داشته باشد، ظرفیت ایجاد ارتباط میان نسل‌ها و گروه‌های مختلف را پیدا می‌کند.
این تجربه، اهمیت برنامه‌ریزی مشترک و تداوم همکاری میان نهادهای محلی را یادآور می‌شود.
۴. مدرسه؛ فضایی برای پیوند آموزش با فرهنگ
فراهم‌شدن امکان برگزاری مراسم در فضای مدرسه روستای یکان‌کهریز، با همراهی آموزش‌وپرورش شهرستان مرند و مجموعه مدرسه، از جنبه‌های مهم اجرایی این برنامه بود.
مدرسه تنها محل آموزش رسمی نیست؛ بلکه می‌تواند محیطی برای آشنایی دانش‌آموزان با تاریخ محلی، زبان و ادبیات، میراث فرهنگی و شخصیت‌های اثرگذار جامعه نیز باشد.
وقتی فضای آموزشی میزبان آیین رونمایی از یک کتاب و بزرگداشت شعر و ادب می‌شود، فرصتی برای نزدیک‌شدن فعالیت‌های فرهنگی به محیط زندگی نسل جوان فراهم می‌آید. چنین تجربه‌هایی می‌توانند دانش‌آموزان را به مطالعه، نوشتن، پژوهش درباره زادگاه خود و شناخت بیشتر مفاخر محلی تشویق کنند.
البته تحقق این ظرفیت به استمرار برنامه‌ها وابسته است. پیشنهاد می‌شود در آینده، نشست‌های معرفی کتاب، مسابقات شعر و داستان، ثبت خاطرات سالمندان، گردآوری واژگان بومی و گفت‌وگو با نویسندگان و شاعران محلی با مشارکت مدارس و کتابخانه‌ها برگزار شود.
۵. رسانه‌ها و منتقدان؛ از انعکاس رویداد تا تولید آگاهی
حضور خبرنگار صداوسیما، خبرنگار پایگاه خبری جوان فردا، منتقدان و صاحب‌نظران در این مراسم، فرصتی برای معرفی رویداد به مخاطبانی فراتر از حاضران فراهم کرد.
رسانه‌ها در رویدادهای فرهنگی صرفاً وظیفه اطلاع‌رسانی ندارند؛ آن‌ها می‌توانند با ثبت گزارش‌ها، تهیه گفت‌وگو، معرفی کتاب‌ها و بازتاب دیدگاه‌های کارشناسی، به شکل‌گیری حافظه مستند فرهنگی کمک کنند.
در کنار این نقش، حضور منتقدان و صاحب‌نظران اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا رونمایی از کتاب زمانی به رشد فرهنگی پایدار کمک می‌کند که معرفی اثر با نقد منصفانه، بررسی تخصصی و گفت‌وگوی علمی همراه شود. نقد ادبی نباید به تعریف و تمجید صرف محدود بماند؛ همان‌گونه که نباید به تخریب اثر یا نادیده‌گرفتن تلاش پدیدآورنده تبدیل شود.
هدف مطلوب، ایجاد فضایی است که در آن نویسنده، منتقد و مخاطب بتوانند درباره ارزش‌ها، ویژگی‌ها و زمینه‌های بهبود یک اثر گفت‌وگو کنند.
۶. حضور مسئولان؛ اهمیت حمایت عملی از فرهنگ
یکی از معیارهای ارزیابی رویدادهای فرهنگی، میزان توجه و همراهی نهادهای مسئول با آن‌هاست. در این مراسم، حضور برخی مسئولان و همراهی تعدادی از مجموعه‌های محلی قابل تقدیر بود؛ در عین حال، عدم حضور برخی مسئولانی که از برگزاری برنامه اطلاع داشتند، این پرسش را مطرح می‌کند که حمایت از فرهنگ محلی چگونه می‌تواند از سطح تأکیدهای عمومی به اقدامات عملی و مستمر تبدیل شود.
این موضوع نباید به قضاوت درباره انگیزه اشخاص یا نادیده‌گرفتن احتمال وجود موانع و مشغله‌های پیش‌بینی‌نشده منجر شود. با این حال، انتظار طبیعی جامعه فرهنگی آن است که برنامه‌های مرتبط با شعر، کتاب، زبان و میراث محلی، در برنامه کاری نهادهای مسئول جایگاهی روشن داشته باشند.
حضور مسئولان، اختصاص امکانات متناسب، تسهیل فعالیت‌های فرهنگی و پیگیری پیشنهادهای مطرح‌شده، می‌تواند نشانه‌هایی عملی از این حمایت باشد.
فرهنگ محلی نباید تنها در مناسبت‌ها مورد توجه قرار گیرد. اگر قرار است مفاخر، آثار و میراث یک منطقه حفظ شوند، لازم است حمایت از آن‌ها به برنامه‌ای مستمر، هدفمند و قابل ارزیابی تبدیل شود.
۷. مسئولیت دبیر مراسم؛ از هماهنگی اجرایی تا مستندسازی فرهنگی
دبیری یک مراسم فرهنگی، صرفاً به تنظیم برنامه، هماهنگی عوامل و مدیریت زمان محدود نمی‌شود. دبیر مراسم در کنار مسئولیت‌های اجرایی، وظیفه دارد زمینه مشارکت گروه‌های مختلف را فراهم کند، ارتباط میان عوامل برگزاری را سامان دهد و در حد امکان، اطلاعات و تجربه‌های حاصل از رویداد را برای استفاده‌های بعدی ثبت نماید.
اینجانب، رحیم اصیل میابی، به‌عنوان دبیر این مراسم، تدوین این گزارش را بخشی از تلاش برای ثبت تجربه‌ای فرهنگی می‌دانم که ارزش آن نباید با پایان روز برگزاری مراسم به فراموشی سپرده شود.
تهیه گزارش، گردآوری تصاویر و اسناد، ثبت نام و نقش عوامل اجرایی، ضبط دیدگاه‌های مطرح‌شده و نگهداری مطالب رسانه‌ای می‌تواند به ایجاد یک پرونده مستند از رویداد کمک کند. این اسناد در آینده برای پژوهشگران، علاقه‌مندان به تاریخ محلی و برگزارکنندگان برنامه‌های مشابه سودمند خواهند بود.
تدوین کتابی درباره این مراسم نیز در همین چارچوب قابل تعریف است؛ کتابی که اگر بر پایه اسناد معتبر، گفت‌وگوهای ثبت‌شده، تصاویر قابل شناسایی و گزارش‌های دقیق تنظیم شود، می‌تواند افزون بر شرح یک رویداد، نمونه‌ای از تجربه فرهنگی یک جامعه محلی را به نسل‌های بعد منتقل کند.
در این مسیر، تفکیک گزارش مستند از برداشت شخصی، ثبت دقیق تاریخ و نام‌ها، رعایت امانت در نقل‌قول‌ها و درج منابع مطالب، از اصول ضروری تدوین خواهد بود.
۸. دستاوردها و زمینه‌های قابل بهبود
ارزیابی کارشناسی یک مراسم فرهنگی، زمانی کامل‌تر می‌شود که در کنار نقاط قوت، زمینه‌های بهبود نیز به‌صورت منصفانه بررسی شوند.
از مهم‌ترین دستاوردهای قابل اشاره در این رویداد می‌توان به موارد زیر پرداخت:
فراهم‌شدن فرصتی برای معرفی کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» و توجه به ادبیات بومی منطقه؛
گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و یاد استاد شهریار؛
همکاری نهادهای محلی و مشارکت اهالی در برگزاری یک برنامه فرهنگی؛
استفاده از ظرفیت مدرسه برای پیوند فعالیت فرهنگی با محیط آموزشی؛
حضور خبرنگاران، منتقدان و مهمانان و فراهم‌شدن امکان انعکاس رویداد؛
ایجاد زمینه‌ای برای مستندسازی تجربه‌های فرهنگی یکان‌کهریز.
در کنار این موارد، برای ارتقای کیفیت برنامه‌های آینده می‌توان پیشنهاد کرد که برنامه‌ریزی از ماه‌ها قبل آغاز شود، دعوت از نهادهای فرهنگی و مسئولان با پیگیری رسمی همراه باشد، بخش نقد کتاب ساختار مشخصی پیدا کند، برای مشارکت دانش‌آموزان برنامه‌ریزی شود و پس از پایان مراسم، گزارش مکتوبی از دستاوردها و پیشنهادها تهیه گردد.
همچنین تعیین شاخص‌هایی مانند میزان مشارکت مخاطبان، تعداد آثار معرفی‌شده، کیفیت بازتاب رسانه‌ای و استمرار فعالیت‌های پس از مراسم، به ارزیابی دقیق‌تر اثرگذاری برنامه کمک خواهد کرد.
۹. پیشنهادهایی برای تداوم حرکت فرهنگی در یکان‌کهریز
برای آنکه این مراسم به رویدادی مقطعی محدود نماند، پیشنهاد می‌شود مجموعه‌ای از اقدامات پیوسته در دستور کار نهادهای فرهنگی و محلی قرار گیرد:
۱. تشکیل پرونده تاریخ شفاهی یکان‌کهریز: ثبت خاطرات سالمندان، روایت‌های محلی، نام‌های تاریخی، آیین‌ها و تجربه‌های اجتماعی روستا با رعایت دقت و ذکر منابع.
۲. برگزاری نشست‌های دوره‌ای کتاب‌خوانی و نقد ادبی: معرفی آثار نویسندگان و شاعران منطقه و فراهم‌کردن امکان گفت‌وگوی تخصصی درباره آن‌ها.
۳. ایجاد آرشیو فرهنگی روستا: نگهداری تصاویر، اسناد، نسخه‌های کتاب، گزارش‌های خبری و مستندات مراسم در همکاری با کتابخانه و نهادهای محلی.
۴. تقویت ارتباط مدارس با مفاخر و نویسندگان محلی: برگزاری نشست‌های دانش‌آموزی، کارگاه‌های نوشتن و برنامه‌های آشنایی با میراث فرهنگی.
۵. توجه به زبان و ادبیات بومی: ثبت واژگان، اصطلاحات، اشعار و روایت‌های محلی، با هدف حفظ میراث زبانی و انتقال آن به نسل‌های آینده.
۶. تدوین تقویم فرهنگی سالانه: برنامه‌ریزی منظم برای مناسبت‌های ادبی، معرفی کتاب و بزرگداشت شخصیت‌های فرهنگی منطقه.
۷. تقویت همکاری نهادهای فرهنگی و اجرایی: ایجاد ارتباط مؤثر میان آموزش‌وپرورش، اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، کتابخانه، دهیاری، شورای اسلامی، رسانه‌ها و فعالان فرهنگی.
نتیجه‌گیری: ارزش یک مراسم به ادامه راه آن است
مراسم گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و رونمایی از کتاب «کندیمیز منظومه‌سی» در یکان‌کهریز را می‌توان نمونه‌ای از تلاش جمعی برای توجه به فرهنگ و هویت بومی دانست. ارزش چنین رویدادی تنها در برگزاری آن یا تعداد حاضران خلاصه نمی‌شود؛ بلکه در فرصتی است که برای معرفی یک اثر، ایجاد ارتباط میان مردم و نهادهای فرهنگی و یادآوری اهمیت ثبت میراث محلی فراهم می‌آورد.
تجربه این مراسم نشان داد که برای زنده نگه‌داشتن فرهنگ، همت افراد فرهنگ‌دوست ضروری است؛ اما برای تداوم و گسترش این حرکت، همکاری نهادهای مسئول، حمایت از فعالیت‌های محلی، مشارکت نسل جوان و مستندسازی دقیق نیز اهمیت دارد.
از نگاه اینجانب، فرهنگ زمانی به سرمایه‌ای پایدار تبدیل می‌شود که از مرحله سخن و مناسبت عبور کند و در قالب کتاب، پژوهش، آموزش، آرشیو و برنامه‌های مستمر به زندگی اجتماعی راه یابد.
این گزارش را به‌عنوان دبیر مراسم، ادای دینی به همه کسانی می‌دانم که برای برگزاری این رویداد تلاش کردند و نیز گامی در جهت ثبت تجربه‌ای فرهنگی برای آیندگان.
امید است چراغ شعر و ادب در یکان‌کهریز و سراسر منطقه یکانات همواره روشن بماند و آثار پدیدآمده از اندیشه و احساس فرزندان این سرزمین، با ثبت و معرفی شایسته، به بخشی ماندگار از حافظه فرهنگی منطقه تبدیل شود.
رحیم اصیل میابی
دبیر مراسم گرامیداشت روز شعر و ادب فارسی و رونمایی از کتاب «کندیمیز منظومه‌سی»
