از تراکتور و ملوان تا زنگ خطر برای اخلاق فوتبال؛ وقتی سکوت، بداخلاقی را عادی می‌کند
✍ #رحیم_اصیل_میابی
یادداشتی انتقادی درباره مسئولیت فدراسیون فوتبال در صیانت از اخلاق و حرمت انسان‌ها
فوتبال فقط رقابت برای کسب امتیاز و قهرمانی نیست؛ عرصه‌ای برای نمایش فرهنگ، احترام، جوانمردی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی نیز هست. با این حال، هنگامی که فضای ورزشگاه به محلی برای توهین به بازیکنان و خانواده‌های آنان تبدیل می‌شود، دیگر نمی‌توان موضوع را صرفاً به هیجان مسابقه یا حساسیت هواداری نسبت داد. اینجا با مسئله‌ای فرهنگی و مدیریتی روبه‌رو هستیم که رسیدگی جدی می‌طلبد.
حواشی مسابقه تراکتور و ملوان، با توجه به انتقادهایی که درباره رفتار برخی هواداران و نحوه برخورد با چنین رفتارهایی مطرح می‌شود، فرصتی برای طرح یک پرسش اساسی است: فدراسیون فوتبال برای حفظ حرمت بازیکنان، خانواده‌های آنان و شأن رقابت‌های ورزشی چه سازوکار مؤثر و بازدارنده‌ای دارد؟
از شعارهای توهین‌آمیز تا مسئولیت نهادهای فوتبالی
توهین به یک بازیکن و خانواده او، فارغ از اینکه پیراهن کدام تیم را بر تن دارد، عبور از مرز رقابت ورزشی و ورود به قلمرو بی‌احترامی انسانی است. هیچ علاقه‌ای به یک تیم، هیچ حساسیتی نسبت به نتیجه مسابقه و هیچ اختلافی میان هواداران نمی‌تواند چنین رفتاری را توجیه کند.
البته در برخورد با این اتفاقات باید میان رفتار یک فرد یا گروهی از تماشاگران و جامعه هواداری یک تیم تمایز قائل شد. همان‌طور که نباید عملکرد یک بازیکن را به همه اعضای تیم تعمیم داد، رفتار نادرست برخی هواداران نیز نباید بهانه‌ای برای اتهام‌زنی به همه هواداران یک باشگاه شود.
اما پرسش مهم‌تر این است که آیا برخورد با رفتارهای توهین‌آمیز، به‌اندازه کافی روشن، سریع، مستند و بازدارنده است؟ اگر تخلفی احراز شود و برخورد متناسب و قابل ارزیابی صورت نگیرد، این نگرانی به وجود می‌آید که متخلفان، هزینه‌ای جدی برای رفتار خود نپردازند.
تجربه رشت؛ هشداری که نباید نادیده گرفته شود
حواشی مسابقات فوتبال در شهرهای مختلف، از جمله اتفاقات مورد اشاره در رشت، باید به‌جای تبدیل شدن به سوژه‌ای برای جدال هواداری، به فرصتی برای بررسی ریشه‌های بداخلاقی در ورزش تبدیل شود.
اگر درباره یک اتفاق، بررسی دقیق و رسیدگی قانونی صورت نگیرد، احتمال تکرار رفتارهای مشابه افزایش می‌یابد. برخورد سلیقه‌ای، تأخیر در رسیدگی یا نادیده گرفتن تخلفات احتمالی می‌تواند اعتماد عمومی به سازوکارهای انضباطی فوتبال را تضعیف کند.
البته هر اتفاق باید بر اساس شواهد، گزارش‌های رسمی و مقررات مربوط بررسی شود؛ نه بر مبنای شایعات، فشار رسانه‌ای یا تعلقات رنگی. عدالت انضباطی زمانی معنا پیدا می‌کند که برای همه باشگاه‌ها و هواداران، بدون تبعیض و با معیارهای یکسان اجرا شود.
فدراسیون فوتبال؛ ناظر مسابقات یا پاسدار اخلاق ورزشی؟
فدراسیون فوتبال صرفاً مسئول برگزاری مسابقات و تنظیم جدول لیگ نیست. صیانت از سلامت رقابت، اجرای مقررات انضباطی، حمایت از امنیت بازیکنان و مقابله با رفتارهای ناقض شأن ورزش نیز بخشی از مسئولیت مدیریتی آن است.
برای تحقق این مسئولیت، چند اقدام ضروری به نظر می‌رسد:
۱. اجرای یکسان مقررات: تخلفات مشابه باید با معیارهای یکسان و بدون ملاحظه نام باشگاه، محبوبیت تیم یا فشار افکار عمومی بررسی شوند.
۲. رسیدگی مستند و شفاف: گزارش‌های ناظران مسابقه، مستندات تصویری و شکایت‌های رسمی باید در فرآیندی روشن بررسی شوند و نتیجه رسیدگی، در چارچوب مقررات، به اطلاع افکار عمومی برسد.
۳. استفاده از کارشناسان مستقل: تصمیم‌گیری‌های انضباطی باید بر پایه تخصص، استقلال رأی، شواهد معتبر و دوری از تعارض منافع باشد. استقلال کارشناسان، شرط مهم اعتماد به تصمیم‌های فدراسیون است.
۴. اقدامات پیشگیرانه: آموزش هواداران، همکاری با باشگاه‌ها، مسئولیت‌پذیری کانون‌های هواداری و برنامه‌ریزی برای کنترل رفتارهای پرخطر باید در کنار مجازات‌های قانونی مورد توجه قرار گیرد.
۵. حمایت از حرمت اشخاص: هیچ بازیکنی نباید به دلیل پوشیدن پیراهن یک تیم، در معرض توهین به خانواده یا تعرض به کرامت انسانی خود قرار گیرد. حمایت از این اصل باید شامل همه بازیکنان و همه تیم‌ها باشد.
استقلال کارشناسی؛ شرط بازسازی اعتماد
فدراسیون برای اصلاح این وضعیت، بیش از هر چیز به تصمیم‌گیری حرفه‌ای، پاسخ‌گو و مبتنی بر مقررات نیاز دارد. حضور کارشناسان مستقل و صاحب‌نظر در فرآیندهای نظارتی و انضباطی، همراه با انتشار دلایل تصمیم‌ها و امکان ارزیابی عملکرد مسئولان، می‌تواند از برداشت‌های تبعیض‌آمیز بکاهد.
