پایگاه خبری جوان فردا javanefarda.ir رسانه ای مستقل و مردمی
آسیب‌شناسی طرح روشنا در آموزش‌وپرورش
بررسی تربیتی، آموزشی، روان‌شناختی و حقوقی حضور مبلغان در مدارس استعدادهای درخشان
طرح روشنا را باید از دو زاویه بررسی کرد: نخست، اهداف اعلام‌شده آن در تقویت تربیت اخلاقی و دینی دانش‌آموزان؛ دوم، شیوه اجرا و پیامدهای احتمالی آن بر محیط مدرسه، استقلال آموزشی، حقوق دانش‌آموزان و اعتماد خانواده‌ها.
اصل توجه به تربیت اخلاقی و معنوی دانش‌آموزان قابل بررسی و دفاع کارشناسی است؛ اما داشتن هدف مثبت به‌تنهایی تضمین‌کننده اجرای صحیح یک برنامه نیست.
به نظر می‌رسد مهم‌ترین مسئله در ارزیابی این طرح، این پرسش باشد: آیا روشنا قرار است مکمل نظام تعلیم‌وتربیت باشد یا به‌تدریج به یک ساختار موازی در مدرسه تبدیل شود؟
۱. مهم‌ترین آسیب‌ها و نگرانی‌های احتمالی
الف) تداخل وظایف تربیتی و آموزشی
مدرسه دارای مدیر، معاون پرورشی، مشاور، معلم و مربی تربیتی است. ورود یک نیروی بیرونی بدون تعیین دقیق حدود اختیارات ممکن است موجب موازی‌کاری و تداخل مسئولیت‌ها شود.
پرسش: مسئولیت نهایی تربیت دانش‌آموز بر عهده مدیر مدرسه است یا مبلغ اعزامی؟
ب) عدم تناسب روش تبلیغ با روحیه دانش‌آموزان نخبه
دانش‌آموزان سمپاد معمولاً پرسشگر، تحلیل‌گر و علاقه‌مند به استدلال هستند. اگر مبلغ با روش سخنرانی یک‌طرفه، پاسخ‌های کلیشه‌ای یا توصیه‌های دستوری وارد محیط مدرسه شود، ممکن است نتیجه معکوس بگیرد.
در این مدارس باید به جای انتقال یک‌طرفه اطلاعات، فضای پرسشگری، گفت‌وگوی آزاد و استدلال علمی فراهم شود.
ج) احتمال کاهش اعتماد دانش‌آموزان به فضای مدرسه
اگر دانش‌آموز احساس کند که پرسش‌ها، اعتقادات یا حتی انتقادهایش مورد قضاوت قرار می‌گیرد، ممکن است از بیان صادقانه دیدگاه‌های خودداری کند.
این مسئله می‌تواند فاصله میان نسل نوجوان و نهادهای تربیتی را افزایش دهد.
د) نگرانی درباره حریم خصوصی و آزادی بیان
یکی از حساس‌ترین موضوعات، نحوه برخورد با پرسش‌های شخصی، اعتقادی و اجتماعی دانش‌آموزان است.
باید مشخص باشد:
* آیا گفت‌وگوهای فردی محرمانه می‌مانند؟
* آیا اطلاعات و دیدگاه‌های دانش‌آموزان به اشخاص دیگر منتقل می‌شود؟
* آیا دانش‌آموز می‌تواند بدون ترس از برچسب‌خوردن، مخالفت یا انتقاد کند؟
* آیا مشارکت در برنامه‌های فوق‌برنامه اختیاری است؟
هـ) تضعیف جایگاه مشاوران متخصص
مسائل روان‌شناختی، بحران هویت، اضطراب، افسردگی و مشکلات خانوادگی نیازمند تخصص حرفه‌ای هستند.
مبلغ دینی، حتی اگر فردی توانمند و آموزش‌دیده باشد، نباید جایگزین روان‌شناس، مشاور مدرسه یا متخصص سلامت روان شود.
و) تحمیل هزینه فرصت به برنامه آموزشی
در توافق‌نامه روشنا، برای فعالیت مبلغان حداقل ۴۰ و حداکثر ۱۲۰ ساعت در ماه و برای سرگروه‌های استانی تا ۱۶۰ ساعت پیش‌بینی شده است. همچنین حضور در برنامه‌های آموزشی، تربیتی، اردوها و فعالیت‌های فوق‌برنامه مطرح شده است. Kala 711 +1
این موضوع یک سؤال جدی ایجاد می‌کند: آیا ساعات حضور به‌درستی مدیریت می‌شود تا از زمان آموزش، پژوهش، ورزش، هنر و استراحت دانش‌آموزان کاسته نشود؟
ز) تبدیل تربیت دینی به فعالیت اداری و اجباری
اگر موفقیت طرح با تعداد جلسات، ساعات حضور مبلغ، آمار شرکت‌کنندگان و گزارش‌های اداری سنجیده شود، احتمال دارد کیفیت ارتباط تربیتی جای خود را به آمارسازی بدهد.
تربیت اعتقادی با بخشنامه و حضور فیزیکی محقق نمی‌شود؛ اعتماد، الگوی رفتاری و گفت‌وگوی صادقانه نقش اساسی دارند.
ح) نادیده گرفتن تنوع فکری و فرهنگی دانش‌آموزان
دانش‌آموزان از خانواده‌ها و محیط‌های فرهنگی متفاوتی می‌آیند. برنامه‌ای که تفاوت‌های فردی و خانوادگی را نادیده بگیرد، ممکن است به احساس طردشدگی یا بیگانگی برخی دانش‌آموزان منجر شود.
۲. آسیب‌های مدیریتی و ساختاری
| موضوع | خطر احتمالی |
| ————- | ———————————————- |
| انتخاب مبلغ | غلبه معیارهای تبلیغی بر مهارت ارتباط با نوجوان |
| آموزش مبلغ | نبود آموزش کافی در روان‌شناسی نوجوان |
| نظارت | نامشخص بودن مرجع پاسخ‌گویی به شکایات |
| محتوای برنامه | عدم تناسب با نیازهای واقعی دانش‌آموز |
| ارزیابی | سنجش کمی به جای سنجش اثر تربیتی |
| منابع مالی | نبود شفافیت در هزینه‌ها و حق‌الزحمه‌ها |
نکته مهم این است که در توافق‌نامه، گزینش، آموزش، مصاحبه و ارزیابی مبلغان و همچنین نظارت مشترک پیش‌بینی شده است؛ بنابراین باید کیفیت و استقلال واقعی این سازوکارها بررسی شود.
۳. چرا مدارس سمپاد به حساسیت بیشتری نیاز دارند؟
مدارس استعدادهای درخشان صرفاً محل آموزش دروس نیستند. این مدارس باید ظرفیت‌های علمی، خلاقیت، پژوهش، تفکر انتقادی و استقلال فکری دانش‌آموزان را پرورش دهند.
در یک پژوهش کیفی درباره آسیب‌شناسی مدارس سمپاد از دیدگاه دانش‌آموزان، شش حوزه از جمله مسائل فردی، روابط بین‌فردی، خانواده، کادر آموزشی و سیاست‌های سازمان سمپاد به‌عنوان محورهای آسیب‌شناسی شناسایی شده‌اند. این پژوهش مستقیماً درباره طرح روشنا نیست، اما اهمیت توجه به تجربه واقعی دانش‌آموزان را نشان می‌دهد. علم نت
۴. چه اصلاحاتی باید پیش از اجرای طرح انجام شود؟
پیشنهادهای کارشناسی من عبارت‌اند از:
1. انتشار دستورالعمل اجرایی و شرح دقیق وظایف مبلغان.
2. آموزش تخصصی روان‌شناسی نوجوان، مهارت گفت‌وگو و ارتباط با دانش‌آموزان نخبه به مبلغان.
3. حفظ استقلال مشاوران و معلمان در حوزه تخصصی خود.
4. تضمین آزادی پرسشگری، نقد و مخالفت محترمانه دانش‌آموزان.
5. رعایت محرمانگی اطلاعات و حریم خصوصی دانش‌آموزان.
6. اطلاع‌رسانی شفاف به والدین و دریافت بازخورد آنان.
7. پیش‌بینی سازوکار مستقل دریافت شکایات دانش‌آموزان و خانواده‌ها.
8 ارزیابی طرح بر اساس رضایت دانش‌آموزان، کیفیت گفت‌وگو و آثار تربیتی، نه صرفاً تعداد جلسات.
9 اجرای آزمایشی و ارزیابی مستقل پیش از گسترش سراسری.
۵. جمع‌بندی انتقادی
به اعتقاد من، مسئله اصلی مخالفت با تربیت دینی یا حضور روحانیون در مدارس نیست؛ مسئله، چگونگی حضور، میزان تخصص، حدود اختیارات و رعایت حقوق دانش‌آموزان است.
تربیت دینی زمانی اثرگذار خواهد بود که دانش‌آموز با اختیار، آگاهی، پرسشگری و اقناع فکری به باور برسد، نه با اجبار و فشار محیط آموزشی.
مدرسه محل پرورش انسان‌های مستقل، خلاق، پرسشگر و مسئولیت‌پذیر است؛ بنابراین هیچ برنامه تربیتی نباید استقلال فکری دانش‌آموز را تضعیف کند.
روشنا؛ چراغی برای تربیت یا آزمونی برای استقلال فکری دانش‌آموزان؟
زیرتیتر: طرح روشنا در مدارس سمپاد؛ ضرورت تربیت دینی در کنار صیانت از آزادی پرسشگری، تخصص مشاوران و حقوق دانش‌آموزان
* آیا طرح روشنا با اقتضائات فکری دانش‌آموزان تیزهوشان متناسب است؟
* تربیت دینی با بخشنامه محقق نمی‌شود؛ دانش‌آموزان را باید شنید.
* روشنا در مدارس سمپاد؛ پیش از اجرا، پاسخ به چند پرسش اساسی ضروری است.
