مذاکرات برجام و سندروم کنکورد

◾️*مذاکرات برجام و سندروم کنکورد*

✍️ نویسنده: دکتر نعمت الله اکبری
استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان و عضو کمیته علمی پویش فکری توسعه
@pooyeshfekri

▪️بسیاری از محققان، سندروم کنکورد و یا سوگیری و خطای هزینه هدر رفته (Sunk Cost Fallacy) را به‌عنوان شایع ترین و موثر ترین خطای ذهنی و ادراکی در تصمیمات اساسی و سرنوشت‌ساز می‌دانند. این سوگیری زمانی رخ میدهد که تصمیم‌گیری ما در حال حاضر به هزینه ها و سرمایه‌گذاری (مادی و معنوی) در گذشته وابسته باشد، در این وضعیت ماگرفتار خطای هزینه هدر رفته می‌شویم. به‌زبان دیگر، ما در این سوگیری ذهنی، تنها به این دلیل که در گذشته هزینه های مادی و معنوی زیادی بر روی تصمیم مورد نظر انجام داده ایم و نمی‌خواهیم این سرمایه‌گذاری بدون نتیجه بماند، هرچند که بدانیم آن تصمیم در نهایت، اشتباه و ناکارآمد است به آن تصمیم ادامه میدهیم.

▪️به باور محققان خطای هزینه ی هدر رفته تمایل به ادامه دادن سرمایه گذاری زمان، پول، احساس و یا انرژی در کاری است که می دانیم برایمان نتیجه ای ندارد. سوگیری هزینه هدر رفته فرد را در وضعیت نامطلوبی قرار می دهد که هیچ نتیجه ای جز زیان قطعی در پی ندارد و باعث می شود علاوه بر هزینه های گذشته منابع مادی و معنوی اکنون و آینده خود را نیز به هدر دهد. شوربختانه باید گفت در خطای هزینه هدر رفته هر چه هزینه های گذشته- چه مادی و چه معنوی- زیادتر و مهمتر باشد چسبندگی به تداوم و اصرار بر ادامه آن تصمیم و کاری که محکوم به شکست است بیشتر وجود دارد.

▪️کارشناسان و نویسندگان مثالهای متعددی برای درک ساده تر این مفهوم ارایه کرده اند از جمله اینکه برای شما هم پیش آمده به یک رستوران رفته اید و یک غذا سفارش داده اید و مبلغ را نیز پرداخت کرده اید با وجود اینکه غذا باب طبع شما نبوده ناچار شده اید به خاطر هزینه ای که کرده اید آن را تحمل کنید. یا وارد یک رابطه شده اید و علیرغم این که رابطه آزاردهنده ای و ناخوشاینده است آن را ادامه داده اید و یا ادامه تحصیل در رشته ای که در میانه راه متوجه شده اید هیچ علاقه ای به این رشته ندارید و یا سرمایه گذاری در طرح و پروژه ای که در وسط راه متوجه غیر اقتصادی بودن آن شده اید و دهها مثال متعدد در زندگی فردی، خانوادگی یا موقعیت های اقتصادی ، اجتماعی و…که در همه آنها فرد متوجه خطا و اشتباه در تصمیمی که گرفته شده یا نتیجه نداشتن آن شده است ولی حاضر نیست به آن پایان دهد. یکی از دلایل این ادامه دادن ها هزینه و زمانی است که صرف آن تصمیم شده است و افراد حاضر نیستند ضرر را بپذیرند.

▪️گفته شد به خطا و یا سوگیری هزینه هدر رفته سندروم کنکورد نیز گفته میشود، نگاهی به پیشینه این مفهوم و سوگیری میتواند در درک مقصود کمک کند و اینکه این نوع سوگیری از چه زمانی شروع شد و پیشینه آن چیست؟در سال ۱۹۶۹، دولت های فرانسه و انگلیس تصمیم گرفتند بر روی محصول مشترکی به‌نام هواپیمای مافوق صوت کنکورد (Concorde) سرمایه‌گذاری و آن را به بازار عرضه کنند. این محصول تفاوت های اساسی با سایر هواپیماها داشت و به ‌دلیل موتورهای قدرتمند قادر به پرواز در سرعت‌های مافوق صوت بود. در فرایند تولید و تکمیل این هواپیما. متخصصان و سرمایه گذاران متوجه شدند که این پروژه اصلا مقرون به صرفه نیست و زیان های فراوانی را به همراه دارد و در نتیجه دولت فرانسه و بریتانیا باید هر چه سریعتر از ادامه ساخت هواپیما کنکورد منصرف می شدند، اما این اتفاق به‌دلیل مسائل سیاسی و قانونی رخ نداد و آنچه باعث شد این دو دولت به تداوم تصمیم گرفته شده ادامه بدهند هزینه های مادی و معنوی بود که صرف این پروژه شده بود.

▪️زیست‌شناسان براین باور هستند که انسان‌ها و حیوانات به‌طور فطری گرایش و تمایل به دفاع از شرایط و موقعیت کنونی خود از قبیل قدرت سیاسی، کسب‌وکار ، محل زندگی‌ و… دارند، حتی اگر کاملا متوجه باشند که این کار فایده‌ای ندارد و نتوانند هزینه های متحمل شده را جبران کنند. به‌همین دلیل به سوگیری هزینه هدر رفته، اثر کنکورد نیز گفته شد.

▪️روانشناسان معتقد هستند افراد در طول زندگی بارها با موضوع هزینه هدر رفته بصورت خواسته یا ناخواسته روبرو میشوند، ولی آنچه مهم است به موقع تصمیم گرفتن است که تا بتوان هزینه های ایجاد شده را به حداقل ممکن رساند. بسیاری از مواقع مواجه شدن با هزینه هدر رفته اختیاری نیست و ممکن است فرد ناخواسته با آن مواجه شده باشد مثل بدنیا آمدن در یک منطقه نامناسب جغرافیایی یا همسفر شدن با یک یا چند فرد بدون اختیار و…

🔻متن کامل نوشتار را از طریق لینک زیر بخوانید:
https://pooyeshfekri.com/مذاکرات-برجام-و-سندروم-کنکورد